Circulaire economie in de bouwsector

naar een circulaire economie in de bouwsector

In de WTCB-publicatie Naar een circulaire economie in de bouw vind je een inleiding tot de principes van de circulaire economie in de bouwsector. De monografie geeft een overzicht van wat de circulaire economie betekent of zou kunnen betekenen voor de bouwsector en van de kansen die ze creëert op het gebied van innovatiemogelijkheden, nieuwe markten, ….

Het begrip circulaire economie komt steeds meer in de belangstelling maar wat betekent dit nu eigenlijk? Na een korte inleiding over de socio-economische context die aan de grondslag lag van de opkomst van dit nieuwe model gaat het document dieper in op de betekenis ervan voor de bouwsector en dit aan de hand van drie grote thema’s:
● het ontwerp en de uitvoering van een gebouw volgens de principes van de circulaire economie
● urban mining
● circulaire business modellen.
Voor elk thema worden belangrijke aspecten beschreven, technische voorbeelden gegeven en een aantal goede voorbeelden aangereikt. Tevens wordt gekeken naar toekomstige ontwikkelingen, uitdagingen en mogelijkheden van circulair bouwen.

Op deze plaats werd eerder de schijnwerper op circulaire economie gericht. Zo biedt het project TOTEM -om de milieu impact van gebouwen te berekenen- interessante aanknopingspunten om de Belgische bouwsector te ondersteunen bij het verminderen van milieu impact. Verder blijken Circulaire business modellen absoluut de nodige voordelen te bieden en ontwikkelt in Westerlo Kamp C een circulair bedrijventerrein om circulair bouwen in de praktijk te brengen.

Bouwen bestand tegen hitte en water

bouwen bestand tegen hitte en water

Extreme regenval en loodzware hitte zijn bedreigingen waartegen we in deze veranderende tijden dringend voorzorgen moeten nemen. Vooral op stedelijk niveau is bouwen bestand tegen hitte en water heel erg belangrijk.

Door klimaatverandering krijgen we vaker te maken met opeenvolgende hete dagen. Wanneer het daarbij ’s nachts onvoldoende afkoelt kan in de bebouwde omgeving het zogeheten ‘Urban Heat Island’ effect optreden. In een stedelijke omgeving wordt daarbij een steeds hogere constante temperatuur opgebouwd doordat overdag woningen, daken en bestrating een grote hoeveelheid warmte absorberen die ’s nachts onvoldoende afgestaan wordt. Dit kan bij risicogroepen ‘hittestress’ veroorzaken. Tijdens de hittegolf van 2003 zijn in Europa meer dan 80.000 mensen aantoonbaar aan de gevolgen van deze hittestress bezweken.

In het algemeen kan men stellen dat een bepaalde mate van klimaatbestendigheid vereist is. Deze kan bereikt worden door weloverwogen te werken aan weerbaarheid en veerkracht. Om te voorkomen dat bewoners massaal hun toevlucht zoeken in airconditioning, die veel energie verbruikt, het warmteprobleem vergroot en zo het klimaatvraagstuk op microniveau verergert, kan met behulp van specifieke groenstructuren voor verkoeling in een stedelijke omgeving gezorgd worden. Met 10% meer groen wordt het al snel 4 ºC koeler. Daarbij is wel van belang het assortiment, de mate van schaduwwerking en verdamping alsmede bestendigheid tegen zowel extreme droogte als extreme neerslaghoeveelheden van deze groenpartijen.

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018 staat dat Nederland in 2050 klimaatbestendig moet zijn. In de aanloop hiernaartoe moeten, uiterlijk in 2020, gemeenten bepaald hebben hoe klimaatbestendig ze nu zijn en welke maatregelen te treffen om klimaatbestendigheid te vergroten of te behouden. Hiervoor worden klimaatstresstesten uitgevoerd. Hoe dit het beste kan wordt de komende maanden uitgetest in pilots. Zonder helderziende gaven kan nu al voorspeld worden dat in de stedelijke omgeving bouwen bestand tegen hitte en water in de toekomst verplichte kost wordt.

Levenslang thuis met de comforttool

levenslang thuis met de comforttool

Levenslang thuis met de comforttool? Specifieke wensen voor en behoeften in en aan je woning krijgen concrete invulling door gebruik van de comforttool. Niet alleen wordt op die manier het comfort in je woning verbeterd, ook helpt de tool de juiste vragen te stellen aan architect, aannemer of makelaar.

De comforttool werd ontwikkeld door onderzoekers van de Faculteit Architectuur en kunst van de Universiteit Hasselt. De tool is wetenschappelijk onderbouwd en gebruikt de principes van Universal Design en energie-efficiëntie. Het gereedschap is ontwikkeld in het kader van de Proeftuin Mutatie+, gefinancierd door het Vlaamse Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO). Het consortium Mutatie+ streeft naar het levensloopbestendig renoveren van (sociale) mutatiewoningen tot Bijna-Energie-Neutrale (BEN) woningen (E30-peil) met prioritaire aandacht voor de verbetering van de gebouwschil, gecombineerd met aanpassingen die levenslang wonen mogelijk maken.

De comforttool kan gratis gebruikt worden en heeft geen commerciële doeleinden. De opzet wil bewoners in contact brengen met de juiste informatie en experts zodat ze een comfortabel huis kunnen bouwen waarin ze zich thuis voelen tijdens alle fases van hun leven. Levenslang thuis met de comforttool; om een goed gevoel aan over te houden!

BIM Informatie Leverings Specificatie

BIM Basis ILS of Informatie Leverings Specificatie

Met de BIM Basis ILS of BIM Basis Informatie Leverings Specificatie vul je een BIM aan met alle benodigde IFC eigenschappen voor een succesvolle uitwisseling met alle betrokken bouwpartners. De BIM basis ILS is geen nieuwe standaard maar wel een antwoord op de vraag hoe  informatie in de bouw gestructureerd en eenduidig uit te wisselen.

Op uitnodiging van BuildingSMART hebben veertien partijen uit de bouw afspraken gemaakt over informatie en structuur van BIM informatiemodellen. En ondertussen worden deze afspraken al door bijna tweehonderdzestig partijen onderschreven. De richtlijnen zijn gebaseerd op praktijkervaringen, waarbij de OpenBIM-standaarden, IFC, NL/SfB, BB/SfB of VMSW codering worden toegepast. Het doel van deze breed gedragen basisafspraken is consistente en betrouwbare informatie op een efficiënte en effectieve wijze, gestructureerd en eenduidig uit te wisselen binnen de bouwketen.  

Meer over het idee achter en ontstaan van de BIM Basis Informatie Leverings Specificatie alsmede een aantal handleidingen voor specifieke software pakketten vind je op het BIM Loket, het centrale aanspreekpunt voor informatie over OpenBIM standaarden. 

Kwantificeer milieu-impact met TOTEM

TOTEM

Op Batibouw 2018 werd TOTEM gelanceerd; een digitale interface waarmee de Belgische bouwsector aan de slag kan om de milieu-impact van gebouwen te kwantificeren en op die manier ook te verminderen.

Onder invloed van Europese voorschriften voor de energieprestaties van gebouwen (EPB) werkte de sector de afgelopen jaren intensief aan de vermindering van het energieverbruik van gebouwen. Hierdoor zijn de prestaties sterk geëvolueerd.
Maar gebouwen met de beste energieprestaties vereisen meer materialen en kennen meer complexe technische installaties. Zo werden aan de klassieke constructie-elementen steeds meer isolatiematerialen toegevoegd, zonnepanelen, ventilatiesystemen en andere noodzakelijke elementen nodig om energiezuinige gebouwen te laten functioneren.

De milieu-impact gelinkt aan het energieverbruik tijdens de gebruiksduur van een recent gebouw neemt gevoelig af in vergelijking met oude, slecht geïsoleerde gebouwen. Vanuit die optiek zijn het dus vooral bouwmaterialen zelf die verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de milieu-impact, tot meer dan 50% van de globale impact.
In elke fase van zijn levenscyclus verbruikt een gebouw(element) hulpbronnen en ontstaan er emissies (output) met vaak een gevaarlijke impact op het milieu (grijs water, uitlaatgassen, gevaarlijke hulpproducten, CO2, …). Dit kan resulteren in vervuiling van water, lucht en bodem en zelfs ecosystemen vernietigen en op die manier bijdragen aan verlies aan biodiversiteit. Niet in het minst kan het ook de gezondheid van de mens en andere levende wezens schaden.

Precies het geheel van deze effecten met milieu-impact moet geïdentificeerd, geïnventariseerd en geclassificeerd worden, zodat een evaluatie op een wetenschappelijk onderbouwde manier kan gebeuren.
TOTEM heeft als voornaamste doelstelling om de kennis en inzicht te verspreiden op het vlak van milieuprestaties van gebouwen en de dialoog te faciliteren binnen de bouwsector. Met de tool is het mogelijk om op een uniforme manier, neutraal en aangepast aan de specifieke Belgische context, de milieuprestaties van gebouwelementen en gebouwen te berekenen en daarover te communiceren.

TOTEM header

Smart Industry voor efficiënt (ver-)bouwen

Smart Industry

Waar de klassieke bouw het best te vergelijken valt met een fossiele structuur leidt de opkomst en het stimuleren van de zogenaamde Smart Industry tot een slimmere bouwketen.

Smart Industry of ook wel Industry 4.0 is de naam voor een trend van automatisering en gegevensuitwisseling die gebruikt wordt bij industriële fabricagetechnieken.
Dit levert de nodige uitdagingen op. Zoals andere, meer vernuftige, producten vervaardigen met gebruik van minder energie en hergebruik van materiaal. En het zich steeds aanpassen aan en nieuwe oplossingen bieden voor veranderingen in de markt. Dit alles vraagt wel om een stevige drijfveer uit de sector.

Ontwerpen, bouwen en beheren van gebouwen waarin verschillende vormen van energie en water op de meest efficiënte manier ingezet worden is ondertussen gemeengoed. Dit levert een groeiende behoefte op aan samenwerking en beheer van data, niet alleen door alle betrokken partijen maar ook in elke fase van het leven van het gebouw.

‘Connect en collaborate’ zijn en blijven in de Smart Industry sleutelwoorden, het zoeken van nieuwe wegen is daarbij noodzaak.

Circulaire business modellen

Circulaire business modellen voor de gebouwde omgeving

Circulaire business modellen voor de gebouwde omgeving kunnen voor de bouwsector grote bijkomende voordelen opleveren. Door de baten te benadrukken wordt gehoopt dat meer bedrijven hier ook op in zullen spelen.

Wereldwijd is de bouwsector de grootste verbruiker van grondstoffen en hulpbronnen. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld verbruikt de bouwsector 60% van alle beschikbare grondstoffen. Binnen de EU is de bouw- en afbraaksector verantwoordelijk voor 25-30% van de totale hoeveelheid afval. Volgens een onderzoek, uitgevoerd door bouwbedrijf BAM, ingenieursbureau ARUP en the Ellen MacArthur Foundation, kan de integratie van circulaire business modellen in de sector ervoor zorgen dat bespaard kan worden op grondstof- en afvalverwerkingskosten.

In het rapport van dit onderzoek wordt benadrukt dat innovatie een uiterst belangrijke rol speelt bij het opschalen van circulaire business modellen. Zo moeten er databanken gecreëerd worden die inzicht bieden hoe bepaalde materialen opnieuw gebruikt kunnen worden. Een dergelijke database biedt daarnaast informatie over de restwaarde van gebruikte materialen aan het eind van de levenscyclus van een gebouw. Ook de verdere integratie van een BIM-model is cruciaal om mensen, processen en technologie samen te brengen zodat de efficiëntie en prestaties van circulaire business modellen verhoogd worden.

Toekomstverwachtingen en mogelijkheden voor BIM

Toekomstverwachtingen en mogelijkheden voor BIM

Wat zijn de toekomstverwachtingen en mogelijkheden voor BIM? Volgens recent onderzoek van Market Intelreports, een wereldwijde marktonderzoeker, wordt door de markt van Building Information Modeling (BIM) in 2022 wereldwijd een omzet van $11,7 miljard gegenereerd met een groeipercentage van 21,6% per jaar (periode 2016-2022).

Vooral het Verre Oosten kent naar verwachting een opleving als gevolg van de daar exponentieel groeiende bouwsector en regelgeving van de overheid naar verplicht gebruik van BIM. Schieten wij daar ook iets mee op? In het algemeen wordt sowieso een toenemend gebruik van BIM op de commerciële markt en specifiek voor de aanleg van infrastructuurwerken verwacht.

Zowel de commerciële als de infrastructuur markt blijven de belangrijkste toekomstige gebruikers van BIM, samen bijna goed voor 63% van de wereldwijde markt in 2022. Daarbij groeit vooral de sector infrastructuurwerken naar verwachting het meest.

Tijdens de prognoseperiode wordt de BIM markt verder gedomineerd door Cloud-based implementatie welke ook het grootste groeipercentage blijft kennen, vooral door doorgedreven kosten-efficiëntie en ruime beschikbaarheid.

Het gebruik van software oplossingen voor BIM primeert het marktaandeel in 2015 en houdt haar dominantie (75%) over de dienstenmarkt tijdens de periode 2016-2022.

BEN of Bijna Energie Neutraal

BEN of Bijna Energie Neutraal

BEN of Bijna Energie Neutraal, dat predicaat verdient elke woning die een K-peil van 30 en een E-peil van 8 haalt.

Het E-peil is een maat voor de energieprestatie van een woning en de vaste installaties ervan in standaardomstandigheden. Hoe lager het E-peil, hoe energiezuiniger de woning is. Het E-peil hangt af van de thermische isolatie, luchtdichtheid, de compactheid, oriëntatie en bezonning van het gebouw. Daarnaast beïnvloeden ook de vaste installaties (voor verwarming, warmwatervoorziening, ventilatie, koeling en verlichting) van het gebouw deze maatstaf.

Bouw- en verbouwprojecten waarvoor een bouwaanvraag of een melding nodig is moeten aan de EPB-eisen en de EPB-procedure voldoen. Deze eisen worden regelmatig aangescherpt en bereiken tegen 2021 het niveau BEN of Bijna Energie Neutraal bouwen.
Het bijzondere aan BEN-woningen is niet alleen dat ze erg weinig energie verbruiken voor verwarming, ventilatie, koeling en warm water. De energie die dan nog nodig is halen ze hoofdzakelijk uit groene energiebronnen.

Waarheen nu met BIM?

waarheen nu met BIM

Vijf jaar geleden zetten wij bij atelier3v de eerste stappen op het BIM-pad. Vol enthousiasme kregen wij de software onder de knie en wilden niets liever dan de verworven kennis toepassen in onze projecten. Omdat de ambitie verder reikte dan “little BIM” zochten we naar partners in het bouwproces die gebruik maken van BIM.
Maar dat lukte niet zo goed. Waarheen nu met BIM?

Wellicht komt dit omdat wij niet dagelijks met woontorens, ziekenhuizen of andere extreem grootschalige projecten bezig zijn. Maar het zoeken naar BIM bouwpartners voor kleinere projecten voelt vaak aan als roepen in de woestijn of sleuren aan een dood paard. En er zijn weinig betere remedies om pril enthousiasme afdoende de nek om te draaien.

De laatste maanden lijkt echter van alles te veranderen. Vele bijeenkomsten worden georganiseerd om te duiden hoe een gezamenlijke, geïntegreerde aanpak het bouwproces wezenlijk kan versnellen. En tegelijk de bouw- en beheerkosten verlagen.
Ook om die reden heeft het WTCB het Technisch Comité BIM & ICT opgericht. Daarnaast is de website bimportal.be opgezet om up-to-date te blijven.

Maar er is meer.
Architectura.be, portaalsite voor bouw en architectuur, heeft recent onderzocht dat 1/6 van de Belgische architecten ondertussen hun eerste stappen op het BIM-pad gezet hebben. Waarheen nu met BIM?